Na szczęście praktyczne wyjaśnienie tego terminu jest prostsze, niż jego formalna definicja. Najłatwiej zilustrować go można na przykładzie najprostszego układu optycznego, czyli pojedynczej soczewki skupiającej. W takim wypadku ogniskową będzie odległość pomiędzy środkiem soczewki a punktem, w którym skupione zostaną promienie światła biegnące równolegle do osi optycznej (a więc z abstrakcyjnego punktu nieskończenie odległego). Jeśli w ogniskowej umieścimy płaszczyznę prostopadłą do osi soczewki, otrzymamy na niej odwrócony obraz obiektów znajdujących się w nieskończoności (np. Słońca lub gwiazd).
W wypadku tzw. soczewek grubych oraz układów wielosoczewkowych (a więc obiektywów) punkt główny nie znajduje się w środku geometrycznym układu, ale jest to dla nas mało istotne dopóki nie chcemy dokonywać precyzyjnych obliczeń związanych np. ze skalą odwzorowania w makrofotografii.


Od ogniskowej zależy zdolność skupiająca (zbierająca) soczewki, zwana też potocznie siłą powiększenia. Im mniejsza (krótsza) jest ogniskowa, tym większa jest jej zdolność skupiająca:
gdzie D to zdolność zbierająca, a f to ogniskowa układu. W wypadku soczewek (układów) rozpraszających mamy do czynienia z tzw. ogniskiem pozornym. Wyznacza je punkt przecięcia przedłużenia promieni po przejściu przez układ. Ten przypadek jest dla nas mniej istotny, gdyż obiektywy fotograficzne są zawsze układami skupiającymi.
Chociaż ogniskowa obiektywu należy do najważniejszych parametrów określających właściwości optyczne obiektywu, sama w sobie nie określa jeszcze jego cech użytkowych. Takie właściwości jak pole oraz kąt widzenia i efektywna głębia ostrości zależą bowiem od wielkości pola obrazowego. Dlatego też ogniskową obiektywu należy zawsze podawać w kontekście aparatu, dla jakiego jest przeznaczony, a dokładniej formatu (wielkości) matrycy lub błony światłoczułej.

Zobacz także:
Ile naprawdę widzi aparat, czyli kąt widzenia obiektywu
Kalkulator kątów i pola widzenia obiektywu
Współczynnik wydłużenia ogniskowej
Głębia ostrości w teorii i praktyce